Elektrotaksja (galwanotaksja) – ruch zwierząt będący reakcją na wyczucie pola elektrycznego. Zjawisko analogiczne do elektrotaksji wykazywanej przez komórki i organizmy jednokomórkowe.
W środowisku wodnym pole elektryczne może powstać jako modyfikacja pola elektromagnetycznego Ziemi powstająca podczas ruchu wody i organizmów w niej zanurzonych. Ryba płynąca z prędkością 1 m/s wytwarza pole o natężeniu 0,4 μV/cm. Takie zmiany mogą świadczyć o aktywności ofiary lub drapieżcy. Z tego względu elektrorecepcja jest ważnym zmysłem w tym środowisku i reakcja na zmiany pola elektrycznego oraz wyczuwanie przepływu prądu są powszechne u wodnych zwierząt[1].
Fakt, że elektryczność wpływa nie tylko na pobudliwość komórek i tkanek, np. ich kurczenie i rozkurczanie się, ale sprawia, że całe organizmy przemieszczają się w kierunku biegunów pola elektrycznego, odkryto w drugiej połowie XIX w. u organizmów jednokomórkowych[2], co ma charakter taksji. Później zjawisko to zauważono również u zwierząt, których ruchliwość jest kontrolowana przez układ nerwowy. Zauważono, że przy pewnym natężeniu pola elektrycznego ryby ustawiają się głową w kierunku bieguna dodatniego. Po wzroście natężenia ryby tracą ruchliwość, ale nie tracą w pełni pobudliwości i mogą zostać wytrącone z tego stanu przez bodźce mechaniczne, co nazwano galwanohipnozą (elektrohipnozą). Przy jeszcze większym natężeniu tracą pobudliwość, wpadając w elektronarkozę (galwanonarkozę). Czasem natężenie dające efekt usypiający jest niewiele większe od dającego efekt taktyczny, zwłaszcza u większych zwierząt takich jak szczupak[3].
Elektrotaksję zaobserwowano u różnych zwierząt zamieszkujących wodę lub wilgotne środowisko, w którym może przepływać prąd elektryczny, m.in. organizmu modelowego Caeonorhabdidtis elegans. U tego gatunku kierunek, w którym się porusza, zależy od napięcia między anodą i katodą oraz składu jonowego wody. Z tego względu w tym przypadku jest to wiązane z chemotaksją[4].
U ryb elektrotaksję wywołuje pole elektryczne o natężeniu od 0,1 μV/cm. Ryby płyną wówczas w stronę anody, co jest wykorzystywane w elektropołowach[5][6], gdyż przy samej anodzie natężenie pola jest silne na tyle, by wywołać elektronarkozę[6]. W przypadku raka luizjańskiego kierowanie się w stronę anody lub raczej w stronę przeciwną do katody wywołuje pole o natężeniu 0,04–0,10 V/cm[7].
Przypisy
edytuj- ↑ Sam J. England, Daniel Robert, The ecology of electricity and electroreception, „Biological Reviews”, 97 (1), 2022, s. 383–413, DOI: 10.1111/brv.12804, ISSN 1464-7931 [dostęp 2025-12-05] (ang.).
- ↑ Max Verworn, Die polare Erregung der Protisten durch den galvanischen Strom, „Pflüger, Archiv für die Gesammte Physiologie des Menschen und der Thiere”, 45 (1), 1889, s. 1–36, DOI: 10.1007/BF01789713, ISSN 0031-6768 [dostęp 2025-12-08] (niem.).
- ↑ Ferd. Scheminzky, Versuche über Elektrotaxis und Elektronarkose, „Pflügers Archiv für die Gesamte Physiologie des Menschen und der Tiere”, 202 (1), 1924, s. 200–216, DOI: 10.1007/BF01723490, ISSN 0031-6768 [dostęp 2025-12-08] (niem.).
- ↑ Nirmal C. Sukul, Neil A. Croll, Influence of Potential Difference and Current on the Electrotaxis of Caenorhabditis elegans, „Journal of Nematology”, 10 (4), 1978, s. 314–317, PMID: 19305860.
- ↑ Michał Nowak, Andrzej Kapusta, Elektropołowy w dużych nizinnych rzekach: diagnoza problemu i propozycje zmian, [w:] Arkadiusz Wołos (red.), Działalność podmiotów rybackich i wędkarskich w latach 2023 i 2024: elementy gospodarcze, ekonomiczne, ekologiczne i społeczne [pdf], Olsztyn: Wydawnictwo Instytutu Rybactwa Śródlądowego, 2025, s. 173–182, ISBN 978-83-66805-27-9 [dostęp 2025-12-04].
- ↑ a b Roman Kujawa, Praktyczne zastosowanie elektropołowów w wodach powierzchniowych, [w:] Andrzej Mamcarz, Katarzyna Targońska (red.), Wybrane aspekty rozrodu karpiowatych ryb reofilnych w warunkach kontrolowanych [pdf], Olsztyn: Mercurius Kaczmarek Andrzej, 2008, s. 15–29, ISBN 978-83-923-855-4-7 [dostęp 2025-12-04].
- ↑ Ahmadi Ahmadi, Gunzo Kawamura, Miguel Vazquez Archdale, Kazuhiko Anraku, True Electrotaxis and Threshold Voltages in the American Crayfish Procambarus clarkii, „Journal of Fisheries and Aquatic Science”, 3 (4), 2008, s. 228–239, DOI: 10.3923/jfas.2008.228.239 [dostęp 2025-12-05].
