Tryb wsadowy (ang. batch processing, batch mode) – tryb użytkowania komputera[1], sposób wykonywania zadań przez komputer, w którym zadania są wczytywane do pamięci, a następnie kolejno wykonywane, bez interakcji użytkownika[2]. Tryb wsadowy umożliwia wykonywanie długotrwałych lub powtarzających się zadań bez interwencji użytkownika i bez prezentowania interfejsu użytkownika na ekranie[3]. Kolejne zadania mogą być ze sobą powiązane, np. dane wyjściowe jednego programu mogą być przekazywane kolejnemu, któremu posłużą jako dane wejściowe[4][5].
W praktyce przetwarzanie wsadowe bywa wykorzystywane do zadań wymagających przetworzenia dużych wolumenów danych (np. rozliczeń klientów, kopii zapasowych, przetwarzania zamówień czy aktualizacji stanów magazynowych) w zaplanowanym „oknie wsadowym” (okresie relatywnie mniejszej aktywności usług interaktywnych); sekwencja wsadowa może obejmować setki lub tysiące zadań uruchamianych w ustalonej kolejności[6].
Historia
edytuj
Termin „wsad” (ang. batch) pojawił się w czasach, gdy kod programów wprowadzany był do komputera za pomocą kart perforowanych, a czas pracy komputera był drogi[7][8]. Karty z kodem programu przekazywano operatorowi systemu („SysOpowi”), który rezerwował termin dla jego wykonania i w stosownym momencie wprowadzał kod programu do komputera; ponieważ operator zwykle wprowadzał kilka programów naraz, całość określano jako „wsad”, a tak uruchamiane programy nazywano zadaniami wsadowymi[9][10].
Zadania wsadowe organizowane są w ten sposób, by ich realizacja przebiegała bez udziału użytkownika, dlatego ich dane wejściowe specyfikowane są jako parametry wiersza poleceń przekazywane z innych zadań poprzez mechanizm potoków. Kontrastuje to z pracą programów interaktywnych, które wymagają wprowadzania danych przez użytkownika (tryb konwersacyjny)[11][12][13].
Historycznie przetwarzanie wsadowe związane jest z komputerami klasy mainframe – ze względów ekonomicznych większość operacji wykonywanych przez te komputery realizowana była w trybie wsadowym[14][15]. Inne przyczyny były bardziej prozaiczne – w początkowych dekadach dominowały terminale tekstowe, a interfejsy graficzne upowszechniły się dopiero później[8].
Przetwarzanie wsadowe ma szerokie zastosowanie w systemach klasy Unix, m.in. dzięki narzędziom cron i at/batch[16][17], choć elementy pracy wsadowej można spotkać również w systemach DOS/Windows w postaci plików wsadowych (.bat/.cmd) i mechanizmów harmonogramowania zadań[18][19].
Zalety
edytuj- podział zasobów komputera między wielu użytkowników;
- możliwa realizacja w czasie, gdy system jest relatywnie mało obciążony[20][21];
- minimalizacja czasu bezczynności systemu dzięki pracy bez ingerencji człowieka[20][15];
- związane z powyższym efektywne wykorzystanie zasobów drogiego (zazwyczaj) systemu komputerowego[13].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Bożenna Bojar, Słownik encyklopedyczny terminologii języków i systemów informacyjno-wyszukiwawczych, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1993, s. 194, ISBN 978-83-230-0605-3 [dostęp 2024-08-11].
- ↑ tryb wsadowy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-05-10].
- ↑ Wprowadzenie do trybu wsadowego. IBM Documentation (SPSS Modeler 18.4). [dostęp 2024-08-11]. (pol.).
- ↑ pipe(7) — Linux manual page. man7.org. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Pipelines (Bash Reference Manual). GNU. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Mainframes working after hours: Batch processing [online], IBM Documentation (z/OS Basic Skills) [dostęp 2026-03-02] (ang.).
- ↑ Przemysław Kiciak: Grafika komputerowa I. 2011-10-05. [dostęp 2024-08-11]. (pol.).
- ↑ a b Time-sharing. Encyclopædia Britannica. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ What is batch processing?. IBM Docs (z/OS). [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ How the system starts and manages batch jobs. IBM Docs (z/OS Basic Skills). [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Jan Madey, Ewolucja w sposobie korzystania z komputerów w ostatnim ćwierćwieczu, „Delta” (9 (153)), 1986, s. 1–3 [dostęp 2024-08-11] (pol.).
- ↑ Ryszard Tadeusiewicz, Wstęp do informatyki: książka przeznaczona dla studentów Akademii Ekonomicznej, Kraków: POLDEX s.c., 1997, s. 166–168, ISBN 978-83-907990-0-1 [dostęp 2024-08-11] (pol.).
- ↑ a b Computer – Time-sharing and minicomputers. Encyclopædia Britannica. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Mainframes working after hours: Batch processing. IBM Docs (z/OS Basic Skills). [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ a b z/OS JES3 overview. IBM Docs. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ cron(8) manual page. OpenBSD manpages. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ at(1) manual page. OpenBSD manpages. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Windows Commands. Microsoft Learn. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ Task Scheduler for developers. Microsoft Learn. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
- ↑ a b Zeszyty naukowe Politechniki Śląskiej: Energetyka, Dział Wydawn. Politechniki Śląskiej, 1985, s. 191 [dostęp 2024-08-11] (pol.).
- ↑ What is batch processing?. IBM Docs (z/OS Basic Skills). [dostęp 2025-12-21]. (ang.).
