📑 Table of Contents▼
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Eurowizja”. Zobacz też: inne znaczenia.
Konkurs Piosenki Eurowizji
Eurovision Song Contest
Ilustracja
Rodzaj programu

konkurs piosenki

Kraj produkcji

Lista państw

Język

angielski, francuski

Prowadzący

Lista prowadzących

Wydawca

Eurowizja

Data premiery

24 maja 1956[1]

Lata emisji

1956–2019, od 2021[a]

Czas trwania odcinka

2 do 2,5 godziny (półfinał)
3,5 do 4 godzin (finał)

Format nadawania

576i (SDTV) (od 1956)
720i (HDTV) (od 2003)
1080i (HDTV) (od 2007)
4K (UHDTV) (od 2022)

Produkcja
Produkcja

Europejska Unia Nadawców

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Strona internetowa

Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. Eurovision Song Contest, w skrócie ESC[2], fr. Concours Eurovision de la chanson[3], potocznie Eurowizja[4]) – telewizyjne widowisko muzyczne organizowane od 1956, składające się z prezentacji „na żywo” utworów wykonywanych przez przedstawicieli publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU) i następującego po nim głosowania, które jest zwieńczone wręczeniem pamiątkowej statuetki wykonawcy zwycięskiej piosenki i występem laureata[5].

Konkurs Piosenki Eurowizji jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, a także jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na świecie[6]. Wydarzenie corocznie ogląda ok. 100–600 mln widzów[7]. Wydarzenie w 2015 zostało wpisane do księgi rekordów Guinnessa jako „najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii”[8][9]. Konkurs transmitowany jest w większości krajów europejskich i w wielu innych państwach świata, takich jak Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kanada, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj czy Wenezuela, mimo że krajowi nadawcy z tych państw nie biorą udziału w konkursie[10][11][12]. Konkurs od 2000 transmitowany jest także przez Internet[13].

Międzynarodową karierę muzyczną po udziale w Konkursie Piosenki Eurowizji rozpoczęło wielu artystów[14], m.in.: Domenico Modugno, Julio Iglesias, Lulu, ABBA, Céline Dion, Brotherhood of Man, Al Bano i Romina Power, Conchita Wurst, Duncan Laurence i Måneskin.

Część uczestników Konkursu Piosenki Eurowizji pojawiała się w nim więcej niż raz podczas różnych edycji wydarzenia w mniejszych lub większych odstępach czasowych. Aktualny rekord pod kątem przerwy między występami na Konkursie Piosenki Eurowizji należy do Justyny Steczkowskiej z Polski, który wynosi 30 lat z dokładnością co do dnia, tj. od 13 maja 1995 do 13 maja 2025[15][16].

W 2005 z okazji 50-lecia istnienia konkursu pojawiły się plany zorganizowania Światowego Konkursu Piosenki Eurowizji[17][18], ale pomysł odrzucono, a EBU we współpracy z duńską telewizją przygotowała koncert Gratulacje: 50 lat Konkursu Piosenki Eurowizji, podczas którego wybrano najlepszą piosenkę w historii konkursu (został nią przebój „Waterloo” zespołu ABBA).

Ostatnia edycja konkursu odbyła się w 2026 w Wiedniu, a w finale zwyciężyła Dara, reprezentantka Bułgarii z piosenką „Bangaranga”[19].

Początki

edytuj

Członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) w połowie lat 50. XX wieku ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie[20]. Brytyjski aktor Michael Brennan w marcu 1954 wyszedł z inicjatywą organizacji konkursu piosenki, w którym o wynikach decydowaliby regionalni jurorzy, a wyniki prezentowane byłyby na tablicy punktacyjnej. Pomysł przerodził się w Festiwal Brytyjskich Piosenek Pop, który po raz pierwszy odbył się 7 maja 1956[21].

Komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej Marcela Bezençona podczas zebrania w styczniu 1955 w Monako przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[22]. 19 października podczas Walnego Zgromadzenia EBU w Rzymie podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, zostanie zorganizowany wiosną 1956 w Lugano[1][23]. Pierwszy konkurs odbył się 24 maja i był emitowany głównie przez publiczne rozgłośnie radiowe, z kolei kilku nadawców telewizyjnych dodatkowo transmitowało całe widowisko[21].

Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne[24]. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwę Eurowizja wymyślił w 1951 George Campey, używając zwrotu w artykule dla brytyjskiej gazety „Evening Standard”, w którym opisywał działalność europejskich telewizji[25]. Mimo że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU[26], to nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki[27].

Format konkursu

edytuj
Publiczność Konkursu Piosenki Eurowizji 2012

Do udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji może zgłosić się nadawca publiczny z każdego państwa, które jest pełnoprawnym członkiem EBU. Do konkursu można zgłosić jeden oryginalny utwór reprezentujący dowolny gatunek muzyczny. Konkurs organizowany jest w jednym z uczestniczących krajów. Piosenki prezentowane są podczas koncertu transmitowanego w telewizji, a po części konkursowej rozpoczyna się kilkunastominutowe głosowanie[28]. Głosy dawniej przyznawali członkowie komisji sędziowskiej powoływanej przez nadawców publicznych, w latach 1998–2008 zwycięzcę wybierali telewidzowie za pomocą telefonów i SMS-ów, a od 2009 głosują i widzowie, i jurorzy wyłaniani przez nadawców publicznych[28]. Na podstawie wyników głosowania przedstawiciele z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 punktami nagradza się 10 najwyżej ocenionych piosenek, przy czym najlepsza otrzymuje 12 punktów, kolejna – 10 pkt, a pozostałe od 8 do 1 pkt (tzw. skala eurowizyjna)[28]. Prowadzący po zsumowaniu wszystkich punktacji łączą się z sekretarzami z każdej telewizji biorącej udział w konkursie, którzy podają głosy danego kraju. Po ujawnieniu wszystkich głosów ogłoszany jest zwycięzca, który otrzymuje statuetkę i ponownie prezentuje swój utwór na scenie[28]. Nadawca publiczny, którego reprezentant zwyciężył w finale, ma prawo do organizacji kolejnego finału.

Koncerty konkursowe prowadzi zazwyczaj jeden lub więcej prowadzących. Każdy koncert rozpoczyna się od występu otwarcia (ang. opening act), a w czasie poświęconym na głosowanie telewidzów prezentowany jest pokaz artystyczny (tzw. interval act). Oficjalnym utworem konkursu jest preludium do utworu „Te Deum” Marca-Antoine’a Charpentiera[29]. Koncerty rozpoczynają się zwykle o godz. 21:00 czasu środkowoeuropejskiego letniego, niezależnie od strefy czasowej, gdzie położone jest państwo organizujące konkurs.

Konkurs w latach 2004–2008 składał się z dwóch koncertów; podczas półfinału 10 piosenek przechodziło do finału, w którym konkurowały z kilkunastoma innymi utworami (zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów osiągniętych w poprzednich latach)[12]. Od 2008 organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, a drugi – w czwartek[28]. W sobotę odbywa się koncert finałowy, w którym biorą udział reprezentanci ponad 20 krajów: po 10 uczestników z każdego półfinału, kraj-organizator i państwa z tzw. Wielkiej Czwórki (w latach 2011–2025 Wielkiej Piątki), w której skład wchodzą telewizje płacące najwyższe składki członkowskie na rzecz EBU, tj. Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy (od 2011)[30][31]. Do 2025 do tej grupy należała również Hiszpania, która zrezygnowała z udziału w konkursie w 2026.

Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji

edytuj
Osobny artykuł: Udział państw w Konkursie Piosenki Eurowizji.
Kraje, które:

     przynajmniej raz wzięły udział w konkursie

     wzięły udział w konkursie jako część innego państwa, ale nigdy samodzielnie

     nigdy nie wzięły udziału, choć mają taką możliwość

     wyraziły chęć udziału, ale później zrezygnowały

     Mapa Europejskiej Strefy Nadawców – państwa z zaznaczonym terytorium mogą ubiegać się o udział w konkursie

Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji ma nadawca publiczny, który jest aktywnym członkiem Europejskiej Unii Nadawców. Za aktywnego członka EBU uznaje się nadawcę, który znajduje się w państwie należącym do Rady Europy bądź położonym na terenie Europejskiej Strefy Nadawców, której terytorium ustalane jest przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny[32][33][34]:

„Europejska Strefa Nadawców” rozgraniczona jest na zachodzie od zachodniej granicy Regionu 1[b] i na wschodzie przez południk 40° na wschód od Greenwich oraz na południu przez równoleżnik 30°, obejmując północną część Arabii Saudyjskiej i tę część krajów, które sąsiadują z basenem Morza Śródziemnego. Dodatkowo, do Europejskiej Strefy Nadawców zaliczają się także: Armenia, Azerbejdżan, Gruzja oraz te części terytorium Iraku, Jordanii, Syrii, Turcji i Ukrainy, które leżą poza wyżej wymienionymi granicami[34].

Aktywne uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależne od geograficznego położenia kraju, na co wskazywałby przedrostek „euro-” w nazwie wydarzenia. W konkursie brało lub bierze udział także kilka państw spoza granic Europy: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna), a także kraje transkontynentalne, których tylko część powierzchni należy do Europy, tj. Turcja, Rosja, Gruzja czy Azerbejdżan[36].

W dotychczasowej historii konkursu wzięły udział w sumie 52 państwa. Poniższa tabela prezentuje kraje wraz z rokiem debiutu w konkursie[37]:

Infografika prezentująca liczbę krajów biorących udział w poszczególnych konkursach (w latach 1956–2020)
Rok Państwa debiutujące
1956  Belgia,  Francja,  Holandia,  Luksemburg,  Niemcy[c],  Szwajcaria,  Włochy
1957  Austria,  Dania,  Wielka Brytania
1958  Szwecja
1959  Monako
1960  Norwegia
1961  Finlandia,  Hiszpania,  Jugosławia[d]
1964  Portugalia
1965  Irlandia
1971  Malta
1973  Izrael
1974  Grecja
1975  Turcja
1980  Maroko
1981  Cypr
1986  Islandia
1993  Bośnia i Hercegowina,  Chorwacja,  Słowenia
1994  Estonia,  Litwa,  Polska,  Rosja,  Rumunia,  Słowacja,  Węgry
1998  Macedonia Północna[e]
2000  Łotwa
2003  Ukraina
2004  Albania,  Andora,  Białoruś,  Serbia i Czarnogóra[f]
2005  Bułgaria,  Mołdawia
2006  Armenia
2007  Czechy,  Czarnogóra,  Gruzja,  Serbia
2008  Azerbejdżan,  San Marino
2015  Australia

Organizacja

edytuj
Osobny artykuł: Gospodarze Konkursu Piosenki Eurowizji.
Osobny artykuł: Lista prowadzących Konkurs Piosenki Eurowizji.
Scena 56. Konkursu Piosenki Eurowizji w Esprit Arena, maj 2011

Znaczna część kosztów poświęconych na przygotowanie konkursu pokrywana jest przez komercyjnych sponsorów oraz składki wpłacane przez kraje uczestniczące w widowisku. Stacje telewizyjne biorące udział w konkursie wnoszą opłatę za prawo do transmisji, a wysokość składek uzależniona jest od liczby ludności danego kraju i wysokości dochodu narodowego[28]. W związku z wpłacaniem najwyższych składek przez nadawców z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentanci tych krajów mają zapewnione miejsce w finale jako Wielka Piątka[38]. Pieniądze do budżetu organizacyjnego wpływają również w formie subwencji rządowych i od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej[28].

Scena 58. Konkursu Piosenki Eurowizji w B&W Hallerne w Kopenhadze (2014)

Konkurs często postrzegany jest jako okazja do promocji państwa organizatora jako atrakcji turystycznej. Koszty z przygotowania widowiska zwracają się organizatorowi m.in. dzięki reklamie oraz wpływom ze sprzedaży biletów i gadżetów eurowizyjnych sprzedawanych w trakcie wydarzenia[39]. Ukraina w związku z organizacją 50. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2005 zniosła obowiązek posiadania wiz dla turystów z Unii Europejskiej[40].

Miastem organizującym konkurs jest zazwyczaj stolica państwa, które otrzymało prawo przygotowania wydarzenia. Największymi scenami konkursowymi w historii wydarzenia były: hala Parken w Kopenhadze (która pomieściła ok. 38 tys. ludzi podczas konkursu w 2001) i Esprit Arena w Düsseldorfie (która pomieściła ok. 36,5 tys. osób podczas konkursu w 2011). Najmniejszym pod względem terytorium miastem-organizatorem było Millstreet, w którym odbył się 34. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1993 (liczba mieszkańców wsi wynosi ok. 1,5 tys. mieszkańców)[41], a hala Green Glens Arena może pomieścić natomiast ponad 8 tys. ludzi)[42]. Przy wyborze miasta, w którym odbędzie się konkurs, brana jest pod uwagę także liczebność hoteli i obiektów prasowych w okolicy miejsca organizacji wydarzenia[43].

Kraj organizator

edytuj

EBU po zorganizowaniu dwóch pierwszych konkursów w Szwajcarii i Niemczech zdecydowała, że kraj, który zwycięży w kolejnym finale, otrzyma prawo do przygotowania wydarzenia w kolejnym roku[44]. W historii konkursu jedynie sześciokrotnie zdarzyło się, aby kraj triumfujący w konkursie nie zorganizował kolejnej edycji wydarzenia:

  • konkurs w 1960 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Holandia odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego finału, bo zajęła drugie miejsce w finale konkursu w 1959[45]
  • konkurs w 1963 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Francja odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora wydarzenia, bo Monako i Luksemburg, które zajęły odpowiednio drugie i trzecie miejsce w finale konkursu w 1962, nie podjęły się organizacji[46]
  • konkurs w 1972 został zorganizowany w Edynburgu przez BBC po tym, jak Monako odmówiło przygotowania widowiska z powodu braku odpowiedniej hali; Wielka Brytania została wybrana na organizatora wydarzenia, otrzymując na to zgodę od monakijskiej telewizji[47]
  • konkurs w 1974 został zorganizowany przez BBC w Brighton po tym, jak Luksemburg odmówił przygotowania wydarzenia z powodów finansowych[48]
  • konkurs w 1980 został zorganizowany w Hadze przez Nederlandse Omroep Stichting (NOS) po tym, jak Izrael odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych; Holandia zaoferowała się do przygotowania konkursu po tym, jak kilku innych nadawców odmówiło organizacji[49]
  • konkurs w 2023 został zorganizowany w Liverpoolu przez BBC po tym, jak Ukraina nie mogła sprostać wymaganiom organizacji ze względu na obawy związane z bezpieczeństwem związane z rosyjską inwazją; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego finału, bo zajęła drugie miejsce w finale konkursu w 2022[50]

Oficjalne logo i slogan konkursu

edytuj
Amaury Vassili na tle sloganu 56. Konkursu Piosenki Eurowizji (2011)
Slogan 57. Konkursu Piosenki Eurowizji (2012)
Lokomotywa ze sloganem 60. Konkursu Piosenki Eurowizji (2015)
Instalacja plażowa ze sloganem 64. Konkursu Piosenki Eurowizji (2019)

Organizator konkursu do 2004 proponował oryginalny, indywidualny logotyp wydarzenia. EBU w styczniu 2004 zaprezentowała uniwersalne logo Konkursu Piosenki Eurowizji, którym został napis Eurovision z sercem „reprezentującym emocje wydarzenia” umieszczonym na miejscu litery v[51]. Logo w 2014 zostało odnowione przez Cornelisa Jacobsa i jego współpracowników z Cityzen Agency[52].

Od 2002 do 2023 każdy konkurs (z wyjątkiem konkursu w 2009) miał slogan, który ustalany był przez nadawcę-organizatora. EBU w listopadzie 2023 ogłosiła, że kolejne konkursy będą miały uniwersalny slogan – United by Music[53], mimo to miasta-organizatorzy od 2025 w procesie wybierania miasta goszczącego konkurs, tworzą własne slogany, które raczej później nie są używane w trakcie konkursu (z wyjątkiem konkursu w 2025).

Rok Miasto
gospodarza 		Slogan oficjalny
2002 Estonia Tallinn A Modern Fairytale
2003 Łotwa Ryga Magical Rendezvous
2004 Turcja Stambuł Under the Same Sky
2005 Ukraina Kijów Awakening
2006 Grecja Ateny Feel the Rhythm!
2007 Finlandia Helsinki True Fantasy
2008 Serbia Belgrad Confluence of Sound
2009 Rosja Moskwa brak
2010 Norwegia Oslo Share the Moment!
2011 Niemcy Düsseldorf Feel Your Heart Beat!
2012 Azerbejdżan Baku Light Your Fire!
2013 Szwecja Malmö We Are One
2014 Dania Kopenhaga #JoinUs
2015 Austria Wiedeń Building Bridges
2016 Szwecja Sztokholm Come Together
2017 Ukraina Kijów Celebrate Diversity
2018 Portugalia Lizbona All Aboard!
2019 Izrael Tel Awiw-Jafa Dare to Dream
2020 Holandia Rotterdam Open Up
2021
2022 Włochy Turyn The Sound of Beauty
od 2023 brak flagi różne United by Music
2025 Szwajcaria Bazylea (Welcome Home)

Tydzień eurowizyjny

edytuj
Centrum prasowe 57. Konkursu Piosenki Eurowizji w Baku (2012)

Terminem „tydzień eurowizyjny” określa się dni, podczas których trwają ostatnie przygotowania do wydarzenia, w tym próby techniczne, kamerowe i generalne uczestników oraz właściwe koncerty konkursowe[54]. Próby odbywają się kilka dni przed koncertami, a uczestnicy brali też udział w konferencjach prasowych. Próbom przyglądają się akredytowani dziennikarze i fani konkursu zgromadzeni w centrum prasowym bądź w sali, w której odbywają się przygotowania[55].

Każda delegacja wyznacza przewodniczącego (szefa delegacji)[56], którego zadaniem jest zgłoszenie do organizatorów krajowego reprezentanta, a także koordynacja promocji uczestnika i planowanie działań delegacji[57]. W skład delegacji wchodzą zazwyczaj, poza reprezentantami: tancerze, muzycy, kompozytorzy, autorzy tekstów, przedstawiciele lokalnej prasy i komentator (każdy nadawca może zaprosić własnego komentatora radiowego i/lub telewizyjnego; mają oni specjalne pomieszczenia za miejscem dla publiczności, w których komentują występy dla krajowej telewizji)[58].

Próby i konferencje prasowe

edytuj
Uczestnicy konkursu podczas konferencji prasowych
Stojan Jankułow i Elica Todorowa na konferencji prasowej w 2007
Sakis Ruwas na konferencji prasowej w 2009
Anouk na konferencji prasowej w 2013

Próby generalne do konkursu rozpoczynają się na kilkanaście dni przed pierwszym koncertem jurorskim[59]. Próby sceniczne od 2004 odbywają się dwa tygodnie przed koncertem[60]. Reprezentanci występujący w pierwszym półfinale odbywają próby od niedzieli do środy, uczestnicy drugiego półfinału – od czwartku do niedzieli, a automatyczni finaliści – w sobotę i niedzielę[60].

Delegacje po zakończeniu prób spotykają się z dyrektorem artystycznym konkursu w tzw. video viewing roomie[61], w którym omawiają nagrania z próby i dyskutują o szczegółach technicznych transmisji, np. ustawieniu kamer i świateł. Delegacja następnie uczestniczyła w konferencji prasowej, na której przedstawiciele mediów i fanów mogli zadawać im pytania[62]. Konferencje prasowe odbywały się równolegle z próbami kolejnych reprezentantów[60].

Natalie Horler z zespołu Cascada i Cleo podczas prób do finału Eurowizji (2013 i 2014)

Przed półfinałami organizowane są trzy próby generalne. Dwie z nich odbywają się dzień przed konkursem (jedna po południu, a druga wieczorem), a trzecia – po południu, tuż przed koncertem transmitowanym w telewizji. Kasy biletowe umożliwiają kupno biletów zarówno na koncert główny, jak i na próby generalne[63]. Taki sam harmonogram prób obowiązuje przed finałem konkursu (dwie próby w piątek oraz jedna w sobotę, przed koncertem)[60].

Drugie próby generalne (przed półfinałami i finałem) są oglądane przez jurorów ze wszystkich krajów biorących udział w danym koncercie. Wtedy to komisja ocenia uczestników i przyznaje im punkty, które później są sumowane i w stosunku 50:50 (wraz z głosowaniem widzów podczas na żywo) brane pod uwagę podczas koncertów głównych. Tym samym wszelkie pomyłki podczas koncertów transmitowanych w telewizji nie mają wpływu na ocenę jury[60].

Imprezy towarzyszące

edytuj
Uczestnicy koncertu PrePartyES w Madrycie (2018)

W miesiącach poprzedzających finał Eurowizji w kilku państwach odbywają się oficjalne imprezy promocyjne z udziałem m.in. uczestników bieżącej lub poprzednich edycji konkursu (a czasem również finalistów krajowych eliminacji): Eurovision in Concert w Amsterdamie (od 2008)[64], London Eurovision Party w Londynie (od 2008)[65], Israel Calling w Tel Awiwie (od 2016)[66], PrePartyES w Madrycie (od 2017)[67], Barcelona Eurovision Party w Barcelonie (od 2022)[68] i Polish Eurovision Party w Warszawie (2022–2023)[69].

W poniedziałkowy wieczór poprzedzający finał konkursu tworzona jest tzw. wioska eurowizyjna (ang. Eurovision village), w której administracja miasta świętuje organizację Eurowizji. Na przyjęcie zapraszani są delegacje biorące udział w konkursie i publiczność. Spotkaniu towarzyszy muzyka na żywo, serwowane jest jedzenie i napoje, a czasem odbywa się także pokaz fajerwerków[70].

Organizatorzy zapewniają wszystkim delegacjom i akredytowanym dziennikarzom cowieczorne imprezy w tzw. euroclubie[71], w których po zakończeniu półfinałów i finału organizowane jest tzw. afterparty[72].

Zasady konkursu

edytuj

Muzyka na żywo

edytuj
Orkiestra podczas 3. Konkursu Piosenki Eurowizji (1958)

Każdy utwór zgłoszony do stawki konkursowej musi trwać ok. trzech minut, a podczas prezentacji na żywo może ją zaprezentować na scenie maksymalnie sześć osób. Wykonawcy muszą mieć ukończone 16 lat najpóźniej w dniu finału. Nie ma ograniczenia dotyczącego gatunku muzycznego, w jaki ma być nagrany konkursowy utwór[28]. Pierwsza publiczna emisja lub publikacja fonograficzna piosenki nie może odbyć się wcześniej niż 1 września roku poprzedzającego konkurs[28].

Podczas występu wykonawcy muszą śpiewać na żywo, a podkład instrumentalny nie może zawierać żadnych wokali wspierających[73]. W 1999 po prezentacji utworu „Marija Magdalena” przez Doris Dragović z Chorwacji zawierał dźwięki brzmiące podobnie do ludzkiego głosu, co krajowa delegacja twierdziła, że były to komputerowo zsyntetyzowane dźwięki zastępujące śpiew. EBU zdecydowała, że delegacja naruszyła regulamin konkursu, dlatego odjęła krajowi 33% przyznanych głosów zliczanych do pięcioletniej średniej, uwzględnianej przy kwalifikacji do konkursu w kolejnych latach[74]. EBU w 2020 jednorazowo zniosła zakaz wcześniej nagranych partii wokalnych w podkładzie muzycznym, co wytłumaczyła chęcią przetestowania takiego rozwiązania i zminimalizowania ryzyka zakażeniem koronawirusem przez chórzystów podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w 2021[75]. Zasada obowiązywała również podczas konkursu w 2022[76].

Kraj współorganizujący konkurs w latach 1956–1998 musiał zaangażować w wydarzenie orkiestrę grającą na żywo. Utwory konkursowe do 1973 musiały być zagrane przez zespół muzyczny, w kolejnych latach dozwolone było wykorzystanie z nagranych wcześniej podkładów instrumentalnych, jednak nadal obowiązkowe dla organizatora było zapewnienie uczestnikom dostępu do orkiestry, a w przypadku użycia podkładu muzycznego wszystkie instrumenty nagrane na ścieżkę musiały zostać zaprezentowane na scenie podczas występu konkursowego, co zostało zniesione w 1997[77]. Decyzja o zatrudnieniu orkiestry od 1999 należała do nadawcy przygotowującego konkurs. Israel Broadcasting Authority (IBA), organizator konkursu w 1999, zrezygnował z zaproszenia orkiestry, od tamtej pory wszystkie utwory konkursowe prezentowane są przy wykorzystaniu podkładu muzycznego[74].

Język

edytuj
Infografika przedstawiająca zwycięskie piosenki pod względem języka, w którym zostały nagrane

Wszystkie utwory konkursowe muszą zawierać partie wokalne. Każda piosenka początkowo musiała także zostać wykonana w ojczystym języku kraju, który reprezentowała, ale na przestrzeni lat ta zasada ulegała zmianom; w latach 1956–1965 nie istniał żaden punkt regulaminowy ustalający konieczność śpiewania w języku narodowym, co zmieniło się po konkursie w 1965, na którym utwór reprezentujący Szwecję („Absent Friend”) został zaśpiewany w języku angielskim,[44]. Obowiązek śpiewania utworu w języku narodowym został zniesiony w 1973, kiedy to każdy reprezentant mógł zaśpiewać utwór w dowolnym języku[78]. EBU na konkurs w 1977 przywróciła zasadę prezentacji piosenki w języku ojczystym, z której zwolnieni zostali uczestnicy z Niemiec i Belgii, których konkursowe propozycje, napisane w języku angielskim, zostały wybrane przed ogłoszeniem regulaminu[79]. EBU w 1999 zdecydowała się na całkowite zniesienie zasady dotyczącej języków, w jakich prezentowane są piosenki konkursowe[74]. W 2003 podczas konkursu po raz pierwszy została zaprezentowana piosenka w języku sztucznym (utwór „Sanomi”, który zajął drugie miejsce w finale)[80].

Głosowanie

edytuj
Tabela głosowania podczas finału 3. Konkursu Piosenki Eurowizji (1958)

System głosowania używany w konkursie zmieniał się na przestrzeni lat. Każdy kraj od 1975 przyznaje punkty 10 najwyżej ocenionym przez siebie krajom, od 12 punktów dla najlepszej propozycji, 10 pkt dla piosenki z drugiego miejsca i od 8 do 1 dla kolejnych ośmiu utworów w rankingu (tzw. „skala eurowizyjna”)[81]. W przeszłości oceny przyznawały krajowe komisje jurorskie powoływane przez nadawców publicznych. W 1997 pięć krajów (Austria, Szwajcaria, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania) po raz pierwszy umożliwiło oddawanie głosów telewidzom[77]. Eksperyment okazał się sukcesem[82], a od 1998 wszystkie państwa korzystają z głosowania telefonicznego[83]. Komisje jurorskie wciąż przyznawały własne punkty, ale były one brane pod uwagę jedynie w przypadku wystąpienia problemów technicznych z przekazaniem wyników głosowania telewidzów. W późniejszych latach głosy zaczęły być przyjmowane również za pomocą wiadomości SMS[84], a od 2023 również za pośrednictwem dedykowanej aplikacji mobilnej.

EBU w 2009 wprowadziła metodę zliczania punktów, która sumowała rankingi głosowania telewidzów i jurorów w stosunku głosów 50:50[85]. W latach 2009–2012 każdy kraj powoływał pięcioosobową komisję składającą się z ludzi związanych z branżą muzyczną, a każdy z członków przyznawał indywidualnie punkty w tzw. „skali eurowizyjnej”, które następnie były sumowane, by 10 uczestników z najwyższą liczbą punktów mogło otrzymać punkty w „skali eurowizyjnej”. Analogicznie tworzono rankingi telewidzów, a ostateczny ranking punktów z danego kraju powstawał po zsumowaniu punktów od jury i widzów[86]. W latach 2013–2015 jurorzy głosowali w sposób indywidualny, szeregując uczestników od najlepszego do najgorszego (gdzie 1 punkt przyznawany był najlepszemu występowi wg danego jurora), następnie wyciągana była średnia not jurorskich, a najmniejsza wartość średniej była równoznaczna z uzyskaniem pierwszego miejsca w rankingu (w przypadku remisu wyższą pozycję otrzymywał uczestnik, który miał wystawioną wyższą najniższą pozycję jednego z członków komisji). Analogicznie tworzony był ranking głosowania telewidzów – uczestnicy byli szeregowani od najlepszego do najgorszego na podstawie liczby głosów w danym kraju. Z obu rankingów tworzona była średnia, według której powstała punktacja. W przypadku remisu decydowała pozycja w głosowaniu telewidzów. Od 2016 rankingi nie są sumowane, ale prezentowane oddzielnie. W latach 2023–2025 o wynikach półfinałów decydowali tylko telewidzowie.

Głosowanie telefoniczne od 1964 nadzorowane jest przez skrutinera, który jest jednocześnie kierownikiem wykonawczym z ramienia EBU odpowiedzialnym za prawidłowy przebieg podawania punktów. Funkcję kierownika wykonawczego konkursu sprawowali:

  • Miroslav Vilcek (1964–1965)
  • Clifford Brown (1966–1977)
  • Frank Naef (1978–1992)
  • Christian Clausen (1993–1995)
  • Christine Marchal-Ortiz (1996, 1998–2002)[87][88]
  • Marie-Claire Vionnet (1997)
  • Sarah Yuen (2003)
  • Svante Stockselius (2004–2010)[89]
  • Jon Ola Sand (2011–2020)
  • Martin Österdahl (2021-2025)[90]
  • Martin Green (od 2026)

Rozstrzyganie remisów

edytuj

Cztery z 16 krajów biorących udział w 14. Konkursie Piosenki Eurowizji w 1969, tj. Francja, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania, zdobyły tę samą, najwyższą liczbę 18 punktów[91]. Ówczesny regulamin nie rozstrzygał remisu, dlatego zwycięzcami zostały wszystkie cztery kraje, co wywołało niezadowolenie wśród pozostałych krajów uczestniczących, które groziły bojkotem konkursu, a Finlandia, Norwegia, Szwecja i Portugalia w ramach bojkotu nie wzięły udziału w konkursie w 1970[92]. By uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości, EBU wprowadziła zasadę rozstrzygającą remis: w przypadku tej samej liczby punktów wygrywa kraj, któremu jakiekolwiek punkty przyznała większa liczba państw. W przypadku nierozstrzygnięcia remisu pod uwagę bierze się łączną liczbę najwyższych not (12 pkt), a potem – kolejnych (tj. 10, 8, 7-1), aż do wyłonienia zwycięzcy, natomiast ostatnim punktem rozstrzygnięcia remisu jest numer startowy remisujących reprezentantów – wyższe miejsce zajmuje kraj, który wystąpił wcześniej podczas koncertu. Podobna zasada obowiązuje także przy rozstrzyganiu remisów na innych miejscach[73].

Od 1969 do jedynego remisu na pierwszym miejscu doszło w finale konkursu w 1991, kiedy Szwecja i Francja zdobyły po 146 punktów. Ówczesne zasady nie brały pod uwagę liczby krajów, które oddały jakiekolwiek punkty na remisujące piosenki, tylko liczbę przyznanych „12”, potem kolejnych not. O zwycięstwie Szwecji zdecydowała liczba otrzymanych „10”, choć gdyby wziąć pod uwagę współczesne zasady rozstrzygania remisów, zwyciężyłaby Francja[82].

Zwycięzcy poszczególnych konkursów

edytuj
Osobny artykuł: Lista zwycięzców Konkursu Piosenki Eurowizji.
Zwycięzcy konkursu: ABBA i Céline Dion

Od 1956 zorganizowano 70 konkursów, a w każdym z nich zwyciężył jeden reprezentant z wyjątkiem finału w 1969, w którym pierwsze miejsce z taką samą liczbą punktów zajęły cztery reprezentacje (Francji, Holandii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii)[91]. W pierwszym konkursie zwyciężyła Lys Assia, reprezentantka Szwajcarii z utworem „Refrain”[93].

Triumf w Konkursie Piosenki Eurowizji zapewnił międzynarodową karierę i rozgłos wielu wykonawcom, takim jak np. zespół ABBA (konkurs w 1974)[48][94][95] czy Céline Dion (konkurs w 1988)[96][97]. W najnowszej historii konkursu odnotować można zwycięstwa artystów, takich jak Alexander Rybak[98], Lena Meyer-Landrut[99], Loreen[100], Conchita Wurst[101], Måns Zelmerlöw[102], Duncan Laurence[103] czy Måneskin[104].

Zwycięzcy konkursu: Alexander Rybak, Conchita Wurst i Måns Zelmerlöw

Krajami z największą liczbą wygranych są Irlandia i Szwecja, które po siedem razy zwyciężały w konkursie. Dwie wygrane Irlandii zapewnił Johnny Logan, który do 2023 był jedynym artystą, który wygrał konkurs więcej niż raz i jest zarazem jedynym trzykrotnym zwycięzcą konkursu w historii[97]; zajął pierwsze miejsce w finale konkursów w 1980 (z utworem „What's Another Year”)[49] i 1987 (z „Hold Me Now”)[105] oraz był autorem piosenki „Why Me?” Lindy Martin, która zwyciężyła w finale konkursu w 1992[106]. Dwie wygrane Szwecji zapewniła Loreen, która jest jedyną kobietą w historii, która dwukrotnie zwyciężyła w konkursie – w 2012 i 2023.

Krytyka i kontrowersje

edytuj

Na podstawie statystyk i obserwacji głosowania w konkursie można zaobserwować, że niektóre kraje zazwyczaj głosują w podobny sposób[107]. Przez lata wykształcił się styl oceniania państw głównie według m.in. popularności wykonawców w danym regionie geograficznym, poglądów politycznych, sympatii między narodami[108][109] bądź ustaleń między przedstawicielami nadawców[110]. O najwyższych notach decyduje również duża liczebność mniejszości narodowych w poszczególnych krajach, co spowodowało, że konkurs niekiedy jest postrzegany przez media jako „polityczny”[111][112], podczas którego państwa zazwyczaj wymieniają się punktami ze swoimi sąsiadami: Estonia, Łotwa, Białoruś, Armenia i Gruzja z Rosją, Cypr z Grecją[113], Rumunia z Mołdawią i kraje skandynawskie między sobą, co często wynika również z podobnych upodobań muzycznych w regionach. Podczas podawania punktacji ujawnia się także głosowanie licznych mniejszości narodowych: Turcja często wymieniała się punktami z Niemcami, Holandią, Belgią, Francją, Wielką Brytanią i Azerbejdżanem, Irlandia głosowała na Litwę i Polskę[114][115]. O istnieniu problemu z politycznym głosowaniem wypowiedziało się m.in. kilku uczestników konkursu, w tym Sertab Erener (zwyciężczyni konkursu w 2003)[116], James Fox, Max Mutzke, Lisa Andreas czy Tie-Break (uczestnicy konkursu w 2004)[117][118][119][120], Engelbert Humperdinck i Bonnie Tyler (reprezentanci Wielkiej Brytanii w konkursie w 2012 i 2013)[121][122], Donatan (reprezentant Polski w 2014)[123] czy Gunvor Guggisberg (reprezentantka Szwajcarii w 1998)[124], a także m.in. Terry Wogan, brytyjski komentator konkursu w latach 1980–2008[125][126].

Konkurs był szeroko krytykowany za rzekome propagowanie homoseksualizmu i „ideologii” gender po zwycięstwie drag queen Conchity Wurst w konkursie w 2014. Rosyjscy internauci domagający się zakazania występu Wurst w konkursie określali wydarzenie jako „siedlisko sodomii wszczęte przez liberałów europejskich”[127]. Rosyjscy krytycy muzyczni Artiemij Troicki i Michaił Margolis, komentując zwycięstwo Wurst, uznali je za „dość naturalne, biorąc pod uwagę fakt, że konkurs Eurowizji od dawna (...) jest szczególnie lubiany w środowisku gejowskim”[128]. Tomasz Terlikowski stwierdził, że „śpiew nie ma znaczenia, liczy się tylko pokazanie, że normalność, męskość i kobiecość nie istnieją, i że każda patologia może liczyć na wygraną w każdym konkursie, jeśli tylko będzie przedstawiać się jako uciemiężona mniejszość, albo odmieniec”[129].

Udział Izraela

edytuj
Mural w Gironie promujący bojkot konkursu organizowany w 2019 w Izraelu

Udział Izraela w konkursie wywołał w przeszłości kilka kontrowersji. Pierwszy występ tego kraju w 1973, niecały rok po masakrze w Monachium, spowodował wzmocnienie środków bezpieczeństwa w miejscu imprezy w Luksemburgu[130][82.1]. Pierwsze zwycięstwo Izraela w 1978 wzbudziło kontrowersje w arabskich stacjach telewizyjnych transmitujących konkurs, które zazwyczaj przechodziły na reklamy podczas występu Izraela z powodu braku uznania tego kraju, a kiedy stało się jasne, że Izrael zajął pierwsze miejsce, to wiele z tych stacji przerwało transmisję przed zakończeniem głosowania[82.2]. Nadawcy z państw arabskich, które kwalifikują się do udziału w konkursie, w większości nie brały w nim udziału – jedynym państwem arabskim, które wzięło udział w Eurowizji, było Maroko, które wystartowało w konkursie w 1980, w którym Izrael nie uczestniczył[82.3].

Udział Izraela spotkał się z krytyką ze strony osób sprzeciwiających się obecnej polityce rządu tego państwa, a także polityce dotyczącej konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Różne ugrupowania polityczne wzywały do bojkotu przed konkursem w Tel Awiwie w 2019, w tym zwolennicy ruchu „Boycott, Divestment and Sanctions” (BDS) w odpowiedzi na politykę kraju wobec Palestyńczyków na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy, a także grupy, które sprzeciwiają się postrzeganej przez nie praktyce „pinkwashingu(inne języki)” w Izraelu[131][132]. Inni prowadzili kampanię przeciwko bojkotowi, twierdząc, że jakikolwiek bojkot kulturalny byłby sprzeczny z dążeniem do pokoju w regionie[133][134].

Po wybuchu wojny w Strefie Gazy w październiku 2023 konflikt izraelsko-palestyński po raz kolejny wpłynął na przebieg konkursu, co spowodowało ponowne apele o wykluczenie Izraela przed konkursem w 2024[135]. Utwór „Hurricane”, zgłoszony przez Izrael do konkursu w tym roku, został zaakceptowany przez EBU, choć musiał zostać przerobiony, bo EBU sprzeciwiła się politycznemu charakterowi oryginalnego tekstu, który nawiązywał do ataków z 7 października(inne języki)[136]. Drugie miejsce Izraela i zwycięstwo w głosowaniu publiczności podczas konkursu w 2025 zostały zakwestionowane przez kilka krajów uczestniczących, a Izrael przeprowadził dużą kampanię reklamową, aby zachęcić do głosowania na swój utwór[137][138][139][140][141]. Po dopuszczeniu Izraela do udziału w konkursie w 2026 telewizje z Islandii, Irlandii, Holandii, Słowenii i Hiszpanii ogłosiły bojkot wydarzenia[142], a byli zwycięzcy, Nemo Mettler i Charlie McGettigan, zwrócili swoje trofea w proteście przeciwko decyzji EBU[143][144]. Niektóre media opisały tę sytuację jako „największy kryzys w historii konkursu”[142][145][146].

Zobacz też

edytuj

Uwagi

edytuj
  1. ↑ Konkurs Piosenki Eurowizji 2020 został odwołany w wyniku pandemii COVID-19.
  2. ↑ Region 1 uwzględnia Europę, Afrykę, środkowo-wschodnią część Zatoki Perskiej, były Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz Mongolię[35]
  3. ↑ Przed zjednoczeniem Niemiec, kraj reprezentowała RFN, która używała jednak zjednoczonej nazwy Niemcy w konkursie.
  4. ↑ Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii zadebiutowała w konkursie pod nazwą Jugosławia. Po rozpadzie każde z państw członkowskich zadebiutowało oddzielnie jako niezależny kraj w różnych latach.
  5. ↑ Do 2019 roku kraj uczestniczył pod nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii z powodu konfliktu nazewnictwowego z Grecją. Konflikt zakończony został porozumieniem z 2019, w wyniku którego Macedonia zmieniła nazwę na Macedonia Północna.
  6. ↑ Od 2007 roku osobno jako Serbia oraz Czarnogóra.

Przypisy

edytuj
  1. ↑ a b Eurovision Song Contest 1956. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  2. ↑ The story of the Eurovision Song Contest. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  3. ↑ Informations du Concours Eurovision de la Chanson. eurovision-fr.net. [dostęp 2013-03-21].
  4. ↑ Sietse Bakker: Marchal: song contest will keep it’s identity. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2001-08-10. [dostęp 2014-07-20]. (ang.).
  5. ↑ Finland wins Eurovision contest. aljazeera.com. [dostęp 2013-03-21].
  6. ↑ Live Webcast of both the Semi Final and Final on eurovision.tv. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  7. ↑ Eurovision Song Contest – International Music Program. museum.tv. [dostęp 2013-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-14)].
  8. ↑ Kevin Lynch: Eurovision recognised by Guinness World Records as the longest running annual TV music competition. guinnessworldrecords.com, 2015-05-23. [dostęp 2015-05-23]. (ang.).
  9. ↑ Victor M. Escudero: Eurovision Song Contest awarded Guinness world record. eurovision.tv, 2015-05-23. [dostęp 2015-05-23]. (ang.).
  10. ↑ Eurovision trivia. [w:] BBC [on-line]. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  11. ↑ Eurovision Song Contest 1972. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  12. ↑ a b Eurovision Song Contest 2004 Final. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  13. ↑ Webcasting and the Eurovision Song Contest. [w:] EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21].
  14. ↑ Kim McLaughlin: Serbia’s „Prayer” wins Eurovision Song Contest. reuters.com. [dostęp 2013-03-21].
  15. ↑ Dopiero wygrała preselekcje, a już pobiła rekord! Justyna Steczkowska napisze historię w Bazylei [online], Eska.pl, 15 lutego 2025 [dostęp 2025-02-15] (pol.).
  16. ↑ Eurowizja 2025: Znamy piosenki z Estonii, Litwy i Norwegii. Kto może reprezentować Włochy? • Justyna Steczkowska z pewnym rekordem! Nikt już jej go teraz nie odbierze. • Dziś finał w Armenii. Macie siły na kolejne preselekcje? [online], Dziennik Eurowizyjny, 16 lutego 2025 [dostęp 2025-02-16] (pol.).
  17. ↑ Sietse Bakker: Future of Eurovision Song Contest gets shape. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-12. [dostęp 2014-11-08]. (ang.).
  18. ↑ Sietse Bakker: Stockselius: “Eurovision Song Contest won’t disappear!”. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-13. [dostęp 2014-11-08]. (ang.).
  19. ↑ Austria’s JJ wins the Eurovision Song Contest 2025 [online], Europejska Unia Nadawców, 18 maja 2025 [dostęp 2025-05-17] (ang.).
  20. ↑ Eurovision’s Golden Jubilee. ebu.ch. [dostęp 2013-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-11)].
  21. ↑ a b 60 years of Eurovision Song Contest – 50s. [w:] EBU [on-line]. 60th.eurovision.tv. [dostęp 2015-02-05]. (ang.).
  22. ↑ History of Eurovision. BBC Online, 2003. [dostęp 2013-03-21].
  23. ↑ Historia Eurowizji. eurowizja.info. [dostęp 2013-03-21].
  24. ↑ Franck Thomas: Histoire 1956 à 1959. eurovision-fr.net, 1999. [dostęp 2013-03-21]. (fr.).
  25. ↑ Patrick Jaquin: Eurovision’s Golden Jubilee. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2004-12-01. [dostęp 2013-03-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-11)].
  26. ↑ The EBU Operations Department. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, 2005-06-14. [dostęp 2013-03-21].
  27. ↑ George T. Waters: Eurovision: 40 years of network development, four decades of service to broadcasters. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. ebu.ch, zima 1994. [dostęp 2013-03-21].
  28. ↑ a b c d e f g h i 2013 EUROVISION SONG CONTEST RULES. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  29. ↑ 2004/7– DIFFUSION online. [w:] EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2014-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-11)]. (ang.).
  30. ↑ Barry Viniker: Financing Success? Think Again…. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-06-23. [dostęp 2014-12-18]. (ang.).
  31. ↑ Eurovision Song Contest 2008 Final. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21]. (ang.).
  32. ↑ Belonging to the EBU. [w:] EBU [on-line]. ebu.ch. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  33. ↑ Who can become Members of the EBU?. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  34. ↑ a b Frequency allocations. sma.gov.jm. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  35. ↑ Section I. Regions. life.itu.int. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  36. ↑ Eurovision’s Cultural Geopolitics. geographictravels.com. [dostęp 2013-03-21].
  37. ↑ The history of the Eurovision Song Contest by Country. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  38. ↑ Eurovision 2012: The Big Five. tvtonight.com.au. [dostęp 2013-03-21].
  39. ↑ Eurovision hit by financial worries as countries quit. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-21].
  40. ↑ Helen Fawkes: Ukrainian hosts’ high hopes for Eurovision. [w:] BBC [on-line]. news.bbc.co.uk, 2005-05-19. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  41. ↑ General Information on Millstreet. ria.gov.ie. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  42. ↑ GREEN GLENS ARENA. millstreet.ie. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  43. ↑ Sietse Bakker: Reference Group meets in Moscow. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv, 2008-09-12. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  44. ↑ a b Historical Milestones. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  45. ↑ Eurovision Song Contest 1960. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  46. ↑ Eurovision Song Contest 1963. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  47. ↑ Eurovision Song Contest 1972. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  48. ↑ a b Eurovision Song Contest 1974. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  49. ↑ a b Eurovision Song Contest 1980. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  50. ↑ Why is the United Kingdom hosting Eurovision on behalf of Ukraine in 2023? [online], eurovision.tv, 7 października 2022 [dostęp 2022-10-09] (ang.).
  51. ↑ Sietse Bakker: Official Eurovision Song Contest logo released. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-01-24. [dostęp 2013-10-10]. (ang.).
  52. ↑ Eurovision Song Contest logo evolves. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv, 2014-07-31. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  53. ↑ ‘United By Music’ chosen as permanent Eurovision slogan [online], eurovision.tv, 14 listopada 2023 [dostęp 2023-11-14] (ang.).
  54. ↑ Serbia in spotlight for Eurovision. bbc.co.uk. [dostęp 2013-03-22].
  55. ↑ Press and fans: All you need to know!. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  56. ↑ UPD! O melodie pentru Europa na koniec. eurowizja.org. [dostęp 2013-03-22].
  57. ↑ Rules of the 2005 Eurovision Song Contest. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  58. ↑ A commentators guide to the 2011 Eurovision Song Contest. [dostęp 2013-03-22].
  59. ↑ Live report from the First Semi-Final dress rehearsal. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  60. ↑ a b c d e Rehearsal Schedule, Konkurs Piosenki Eurowizji 2012. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  61. ↑ REHEARSAL SCHEDULE 11-24 MAY 2008. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  62. ↑ News for tag: press conference. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  63. ↑ Ticket sales. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  64. ↑ This was Eurovision in Concert 2019 in Amsterdam [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  65. ↑ Fans make Eurovision history in London [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  66. ↑ First ever preview party held in Israel [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  67. ↑ ¡Gracias Madrid! – this was the ESPreParty 2018! [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  68. ↑ Barcelona Eurovision Party: Ronela Hajati and We Are Domi confirm [online], wiwibloggs.com [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  69. ↑ Save the dates: Your invite to Eurovision pre-party season [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  70. ↑ The grand opening reception!. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv, 2009-05-11. [dostęp 2013-03-22].
  71. ↑ The EuroClub: Official party venue opened its doors. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  72. ↑ After Show Party: Reactions. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  73. ↑ a b Rules for the Eurovision Song Contest 2009. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24]. (ang.).
  74. ↑ a b c Eurovision Song Contest 1999. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  75. ↑ Changes announced to ensure Eurovision comes „back for good” [online], eurovision.tv [dostęp 2024-04-23] (ang.).
  76. ↑ 🇮🇹 Eurovision 2022: Pre-Recorded Backing Vocals Remain After Trial in Rotterdam – Eurovoix [online], eurovoix.com [dostęp 2024-05-06] (ang.).
  77. ↑ a b Eurovision Song Contest 1997. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  78. ↑ Eurovision Song Contest 1973. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  79. ↑ Eurovision Song Contest 1977. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  80. ↑ Eurovision Song Contest 2003. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-11-14]. (ang.).
  81. ↑ Eurovision Song Contest 1975. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  82. ↑ a b John Kennedy O’Connor: The Eurovision Song Contest 50 Years The Official History. Londyn: Carlton Books Limited, 2005. ISBN 1-84442-586-X.
    1. ↑ s. 53-55
    2. ↑ s. 72-75
    3. ↑ s. 80-83
  83. ↑ Eurovision Song Contest 1998. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  84. ↑ Eurovision Song Contest semifinal held in Helsinki. english.people.com.cn. [dostęp 2013-03-22].
  85. ↑ Juries also get 50% stake in Semi-Final result. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-22].
  86. ↑ Sietse Bakker: The voting: How does it work?. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv, 2010-05-24. [dostęp 2013-08-22]. (ang.).
  87. ↑ Sietse Bakker: Christine Marchal decides to resign from EBU. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-04-22. [dostęp 2014-07-20]. (ang.).
  88. ↑ Sietse Bakker: Search for new Eurovision co-ordinator goes on. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-27. [dostęp 2014-07-21]. (ang.).
  89. ↑ Itamar Barak: A new supervisor for the Eurovision Song Contest. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-06-05. [dostęp 2014-07-28]. (ang.).
  90. ↑ Martin Österdahl Appointed Eurovision Executive Supervisor [online], Eurovoix, 20 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-20] (ang.).
  91. ↑ a b Eurovision Song Contest 1969. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24]. (ang.).
  92. ↑ Eurovision Song Contest 1970. [w:] Europejska Unia Nadawców [on-line]. [dostęp 2013-02-24]. (ang.).
  93. ↑ Eurovision Song Contest 1956. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18]. (ang.).
  94. ↑ Abba – The Worldwide Chart Lists. [dostęp 2013-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-04-06)].
  95. ↑ ARTISTS / ABBA / CHARTS HISTORY. [dostęp 2013-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-17)].
  96. ↑ Eurovision Song Contest 1988. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-03-21].
  97. ↑ a b Facts & Trivia. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18]. (ang.).
  98. ↑ Jarmo Siim: All Norwegian entries finally revealed!. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv, 2008-12-17. [dostęp 2014-09-01]. (ang.).
  99. ↑ Gordon Roxburgh: Recalling Lena’s win with Satellite in 2010. Eurovision.tv. [dostęp 2015-05-24]. (ang.).
  100. ↑ Loreen. BBC One. [dostęp 2015-05-24]. (ang.).
  101. ↑ Kathryn Bromwich: Conchita Wurst: 'Most artists are sensitive and insecure people. I am too’. The Guardian. [dostęp 2015-05-24]. (ang.).
  102. ↑ Łukasz Szewczyk: Szwecja wygrała Eurowizję 2015. Polska na 23 miejscu (wideo). Media2. [dostęp 2015-05-24]. (pol.).
  103. ↑ Gary Trust, Duncan Laurence’s ‘Arcade’ Is First Eurovision Song Contest Winner to Hit Hot 100 in 45 Years [online], Billboard, 13 kwietnia 2021 [dostęp 2022-01-27] (ang.).
  104. ↑ Andrew Unterberger, Chartbreaker: Inside Måneskin’s Unlikely, TikTok-Assisted Journey to Rock Stardom [online], Billboard, 3 sierpnia 2021 [dostęp 2022-01-27] (ang.).
  105. ↑ Eurovision Song Contest 1987. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18]. (ang.).
  106. ↑ Eurovision Song Contest 1992. [w:] EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-09-18]. (ang.).
  107. ↑ Daniel Fenn, Omer Suleman, Janet Efstathiou, Neil F. Johnson: How does Europe Make Its Mind Up? Connections, cliques, and compatibility between countries in the Eurovision Song Contest. 2005.
  108. ↑ Daniel Ringby: Sweden: Bert Karlsson denounces voting system. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-28. [dostęp 2014-07-21]. (ang.).
  109. ↑ Remi Kübar: Finland: We don’t have any friends in Europe. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2002-11-29. [dostęp 2014-07-21]. (ang.).
  110. ↑ Sietse Bakker: 'Finnish HoD approached for points exchange’. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-08. [dostęp 2015-01-22]. (ang.).
  111. ↑ Jarmo Siim: Terry Wogan: “Estonia will win again”!. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com. [dostęp 2014-07-21]. (ang.).
  112. ↑ Daniel Ringby: Spain: “ESC rules must be changed”. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com. [dostęp 2014-07-21]. (ang.).
  113. ↑ Theo Vatmanidis: The results of the Greek televoting. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-29. [dostęp 2014-07-28]. (ang.).
  114. ↑ Victor Ginsburgh, Abdul Noury: The Eurovision Song Contest Is Voting Political or Cultural?. ecares.org. [dostęp 2013-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-28)].
  115. ↑ Derek Gatherer. „Comparison of Eurovision Song Contest Simulation with Actual Results Reveals Shifting Patterns of Collusive Voting Alliances.”, Journal of Artificial Societies and Social Simulation vol. 9, no. 2. 31 marca 2006.
  116. ↑ Can Sunata: 'I want to be a part of the entire organization’. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2003-05-25. [dostęp 2014-11-08]. (ang.).
  117. ↑ Eurovision votes ‘farce’ attack. [w:] BBC [on-line]. news.bbc.co.uk, 2004-05-16. [dostęp 2014-11-12]. (ang.).
  118. ↑ Roel Philips: Max: Eurovision Song Contest is politically decided. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-05. [dostęp 2014-11-11]. (ang.).
  119. ↑ Gordon Roxburgh: Lisa: “Politics shouldn’t be involved”. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-06. [dostęp 2015-01-22]. (ang.).
  120. ↑ Oliver Rau: Tie-Break: ‘BalkanVision’. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-19. [dostęp 2014-12-09]. (ang.).
  121. ↑ Gafurr Sahiti: Engelbert: ‘I had no idea the contest was political’. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2012-11-27. [dostęp 2014-11-11]. (ang.).
  122. ↑ Alice Vincent: Bonnie Tyler: ‘I don’t care if I win Eurovision’. [w:] The Daily Telegraph [on-line]. telegraph.co.uk, 2013-05-10. [dostęp 2014-11-11]. (ang.).
  123. ↑ Iwona Dominiak: Donatan: My nie chcemy wygrać Eurowizji. [w:] Newsweek Polska [on-line]. polska.newsweek.pl, 2014-05-09. [dostęp 2014-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-11)]. (pol.).
  124. ↑ Oliver Rau: Gunvor: 'We do not have friends in Europe’. [w:] ESC Today [on-line]. esctoday.com, 2004-05-26. [dostęp 2014-12-07]. (ang.).
  125. ↑ Chris Hastings, Beth Jones: Eurovision result ‘racist’ says Terry Wogan. [w:] The Daily Telegraph [on-line]. telegraph.co.uk, 2008-05-31. [dostęp 2014-11-11]. (ang.).
  126. ↑ Tim Hume: Eurovision Song Contest: ‘It’s soft politics, but it’s politics’. [w:] CNN [on-line]. edition.cnn.com, 2012-05-24. [dostęp 2014-11-11]. (ang.).
  127. ↑ Jess Denham: Eurovision 2014: Conchita Wurst faces transphobic backlash for ‘unnatural’ lifestyle. [w:] The Independent [on-line]. independent.co.uk, 2014-04-28. [dostęp 2014-08-17]. (ang.).
  128. ↑ Władimir Połupanow: Артемий Троицкий: наша эстрадная сцена – это просто дом престарелых. [w:] Argumienty i Fakty [on-line]. aif.ru, 2014-05-14. [dostęp 2014-08-18]. (ros.).
  129. ↑ Tomasz Terlikowski: Mamy swojego demokratycznego Incitatusa. Na Eurowizji!. [w:] Fronda [on-line]. fronda.pl, 2014-05-11. [dostęp 2014-05-28]. (pol.).
  130. ↑ Luxembourg 1973 - Eurovision Song Contest Lisbon 2018 [online], eurovision.tv [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-13].
  131. ↑ Israel counters Eurovision boycott campaign with Google ads, „Reuters” [dostęp 2026-06-13] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-23] (ang.).
  132. ↑ e (red.), L’Eurovision comme occasion de pinkwashing pour Israël – la communauté LGBT+ devrait le boycotter [online], Agence Media Palestine, 4 marca 2019 [dostęp 2026-06-13] (fr.).
  133. ↑ Adam Sherwin, Stephen Fry, Sharon Osbourne reject Israel Eurovision boycott call [online], The i Paper, 30 kwietnia 2019 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  134. ↑ Laura Snapes, Celebrities denounce proposed boycott of Eurovision in Israel, „The Guardian”, 29 kwietnia 2019, ISSN 0261-3077 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  135. ↑ Israel chooses Eurovision 2024 entrant amid calls for a boycott [online], 8 lutego 2024 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  136. ↑ Israel reveals Eurovision song after weeks of wrangling [online], 11 marca 2024 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  137. ↑ Maria Flannery, Israeli government agency paid for adverts targeting Eurovision Song Contest public vote [online], spotlight.ebu.ch [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  138. ↑ Israel’s Yuval Raphael performs to mixed response at Eurovision 2025 final [online], The Independent, 21 maja 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  139. ↑ VRT NWS, Moet televoting bij Songfestival herbekeken worden? "Te makkelijk om resultaten op grote schaal te beïnvloeden" | VRT NWS Nieuws [online], VRTNWS, 19 maja 2025 [dostęp 2026-06-13] (niderl.).
  140. ↑ Héctor Llanos Martínez, ¿Cómo se reparten los puntos del público en Eurovisión? ¿Por qué Israel domina el televoto? [online], El País, 18 maja 2025 [dostęp 2026-06-13] (hiszp.).
  141. ↑ La Rédaction, Les résultats de l'Eurovision suscitent une vive polémique: "Il est évident qu'Israël a tenté de manipuler le télévote" [online], La Libre.be, 13 czerwca 2026 [dostęp 2026-06-13] (fr.).
  142. ↑ a b Eurovision: Which countries are boycotting the song contest and can it survive? [online], www.bbc.com, 5 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  143. ↑ Eurovision winner to return trophy over Israel’s participation [online], The Independent, 11 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  144. ↑ Irish Eurovision winner McGettigan to return trophy [online], 12 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  145. ↑ Eurovision at 70: Boycotts, Booing and a Contest in Crisis, „Creatives Unite” [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  146. ↑ Jill Lawless and Jamey Keaten, What to know about the Eurovision Song Contest as Israel’s participation sparks walkouts [online], The Washington Times, 5 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-13] (ang.).

Linki zewnętrzne

edytuj

📚 Artikel Terkait di Wikipedia

Antagonistyczne uczenie maszynowe

najczęstszych ataków antagonistycznych zalicza się atak uniku (ang. evasion attack), atak zatrucia danych (ang. data poisoning), atak bizantyjski i ekstrakcja

Żarłacz karaibski

Garla, R.C., Chapman, D.D., Wetherbee, B.M. and Shivji, M.. Movement patterns of young Caribbean reef sharks, Carcharhinus perezi, at Fernando de Noronha

Kalendarium inwazji Rosji na Ukrainę – wrzesień 2024

UN Commission of Inquiry on Ukraine finds additional evidence of common patterns of torture by Russian authorities. ukraine.un.org, 2024-09-23. [dostęp

Żarłacz czarnopłetwy

E. K.. Analysis of sharksucker, Echeneis naucrates, induced behavior patterns in the blacktip shark, Carcharhinus limbatus. „Environ. Biol. Fishes”,

Żarłacz żółty

s. 311-319, 1993.  B.M. Wetherbee, S.H. Gruber i R.S. Rosa. Movement patterns of juvenile lemon sharks Negaprion brevirostris within Atol das Rocas,

Allozaur

Bulletin”. 60, s. 69–72, 1996. (ang.).  David K.D.K. Smith David K.D.K., Patterns of size-related variation within ''Allosaurus'', „Journal of Vertebrate

TopWare Interactive

2021-05-29]  (pol.). Frontline Attack w sprzedaży [online], GRY-Online.pl [dostęp 2021-05-29]  (pol.). Frontline Attack: War Over Europe [online], Polygamia

Past Is Prologue (album)

zmysłowej głębi mocnym, melodyjnym kompozycjom”. Zbliżoną opinię wyraził MassiveAttack z magazynu Sputnikmusic stwierdzając, że „Past Is Prologue to mieszanka