| ځ | |
 Arabska litera Ḥāʾ z hamzą u góry | |
| Informacje podstawowe | |
| Postać izolowana |
ځ |
|---|---|
| Postać początkowa |
ځـ |
| Postać środkowa |
ـځـ |
| Postać końcowa |
ـځ |
| Podstawowe pismo | |
| Podstawowy alfabet | |
| Pochodzenie | |
| Oparty na grafemie | |
| Znak diakrytyczny | |
| Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. | |
Arabska litera Ḥāʾ z hamzą u góry (ځ) – dodatkowa litera alfabetu arabskiego, która jest używana w językach gawar-bati, ormuri i paszto.
Zastosowanie
edytujW piśmie paszto litera oznacza spółgłoskę zwarto-szczelinową dziąsłową dźwięczną [dz] lub spółgłoskę szczelinową dziąsłową dźwięczną [z][1][2]. Znak diakrytyczny nad literą może mieć formę małego hamza lub formę małego otwartego indeksu górnego, jak w przypadku litery Kāf (ك)[2].
W języku gawar-bati ځ jest jedenastą literą w alfabecie i oznacza [d͡z][3]. W języku ormuri jest ona pierwszą literą alfabetu i jest wymawiana tak samo, jak w języku gawari-bati [d͡z][4].
Historia
edytujW 1873 roku Ernst Trumpp zaproponował użycie litery w gramatyce języka paszto z dwiema kropkami nad nią (ڂ) do oznaczenia spółgłoski zwarto-szczelinowo dziąsłowo dźwięcznej [dz], aby odróżnić ją od spółgłoski zwarto-szczelinowo dziąsłowo bezdźwięcznej [ts], które obie były wówczas konwencjonalnie zapisywany literą څ[5]. Oficjalnie litera została wprowadzona do języka paszto w 1936 roku, w momencie przyjęcia tego języka jako języka urzędowego w Afganistanie[6].
Postacie litery
edytuj| Postać: | izolowana | końcowa | środkowa | początkowa |
|---|---|---|---|---|
| Wygląd: |
ځ | ـځ | ـځـ | ځـ |
Kodowanie
edytujLitera ځ, w formie Unicode, została wprowadzona w czerwcu 1993 roku pod nazwą "U+0681", wraz z wprowadzeniem Unicode 1.1.[7].
| Znak | ځ | |
|---|---|---|
| Nazwa w Unikodzie | Arabic Letter Hah with Hamza Above | |
| Kodowanie | dziesiątkowo | szesnastkowo |
| Unicode | 1665 | U+0681 |
| UTF-8 | 218 129 | da 81 |
| Odwołania znakowe SGML | ځ | ځ |
Przypisy
edytuj- ↑ Arabic block notes. r12a. [dostęp 2026-05-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-30)]. (ang.).
- ↑ a b Ivanoc i Novgorodova 2001 ↓, s. 4.
- ↑ Gawar-Bati (گواربتی بݰہ). omniglot.com. [dostęp 2026-05-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-01)]. (ang.).
- ↑ Ormuri (اورموړی). omniglot.com. [dostęp 2026-05-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-09)]. (ang.).
- ↑ Trumpp 1873 ↓, s. XI-XII.
- ↑ MacKenzie 1997 ↓, s. 137-143.
- ↑ Unicode Character “ځ” (U+0681). compart.com. [dostęp 2026-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-09)]. (ang.).
Bibliografia
edytuj- Vladimir Ivanoc, Irina Novgorodova: Arabic letter final/isolated kaf sign. sierpień 2001. [dostęp 2026-05-14]. (ang.).
- David Neil MacKenzie: The development of the Pashto script. W: Shirin Akiner, Nicholas Sims-Williams: Languages and scripts of Central Asia. Londyn: SOAS, Uniwersytet Londyński, 1997. (ang.).
- Ernst Trumpp: Grammar of the Pḁṣ̌tō or Language of the Afghāns : Compared with the Īrānian and North-Indian Idioms. 1873. [dostęp 2026-05-14]. (ang. • paszto).
